Όταν ένα τεράστιο κομμάτι πάγου αποκολλάται από έναν παγετώνα και πέφτει στον ωκεανό, η πρόσκρουση μπορεί να στείλει δονήσεις μέσα στο έδαφος. Αυτά τα γεγονότα είναι γνωστά ως παγετωνικοί σεισμοί, μια μορφή σεισμικής δραστηριότητας που παράγεται σε παγωμένες περιοχές όταν μεγάλες μάζες πάγου πέφτουν στη θάλασσα.
Οι παγετωνικοί σεισμοί εντοπίστηκαν για πρώτη φορά στο βόρειο ημισφαίριο πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, αλλά η Ανταρκτική παρέμενε δύσκολο να μελετηθεί. Μέχρι τώρα είχαν ανιχνευθεί εκεί μόνο ένας μικρός αριθμός τέτοιων σεισμών.
Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Geophysical Research Letters, παρουσιάζονται στοιχεία για εκατοντάδες παγετωνικούς σεισμούς στην Ανταρκτική μεταξύ 2010 και 2023, οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται κοντά στο θαλάσσιο άκρο του Παγετώνα Thwaites, ο οποίος συχνά αποκαλείται Παγετώνας της Αποκάλυψης, επειδή μια κατάρρευσή του θα μπορούσε να προκαλέσει ταχεία άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Μια πρόσφατη ανακάλυψη
Ένας παγετωνικός σεισμός ξεκινά όταν ένα ψηλό, στενό παγόβουνο αποκολλάται από το μέτωπο ενός παγετώνα και πέφτει στον ωκεανό.
Καθώς το παγόβουνο ανατρέπεται, μπορεί να χτυπήσει ξανά τον «μητρικό» παγετώνα. Αυτή η σύγκρουση παράγει ισχυρές μηχανικές δονήσεις στο έδαφος, γνωστές ως σεισμικά κύματα, τα οποία μπορούν να ταξιδέψουν χιλιάδες χιλιόμετρα από την πηγή. 
Δορυφορική άποψη του παγοκρηπίδας της Ανταρκτικής, Copernicus. Πηγή: ESA
Αυτοί οι παγωμένοι σεισμοί είναι ασυνήθιστα δύσκολο να ανιχνευθούν, επειδή δεν παράγουν τα σεισμικά κύματα υψηλής συχνότητας στα οποία οι επιστήμονες συνήθως βασίζονται για τον εντοπισμό τυπικών πηγών, όπως οι τεκτονικοί σεισμοί, τα ηφαίστεια και οι πυρηνικές εκρήξεις.
Λόγω αυτής της διαφοράς, οι παγετωνικοί σεισμοί ανακαλύφθηκαν σχετικά πρόσφατα, παρά το γεγονός ότι άλλες σεισμικές πηγές καταγράφονται συστηματικά εδώ και αρκετές δεκαετίες.
Μεταβολές ανάλογα με τις εποχές
Οι περισσότεροι παγετωνικοί σεισμοί που έχουν ανιχνευθεί μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί κοντά στα άκρα παγετώνων στη Γροιλανδία, το μεγαλύτερο παγοκάλυμμα στο βόρειο ημισφαίριο.
Οι παγετωνικοί σεισμοί της Γροιλανδίας έχουν σχετικά μεγάλο μέγεθος. Οι μεγαλύτεροι από αυτούς είναι παρόμοιοι σε μέγεθος με εκείνους που προκλήθηκαν από πυρηνικές δοκιμές της Βόρειας Κορέας τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ως εκ τούτου, έχουν ανιχνευθεί από ένα υψηλής ποιότητας, παγκόσμιο δίκτυο σεισμικής παρακολούθησης που λειτουργεί συνεχώς.
Τα γεγονότα στη Γροιλανδία μεταβάλλονται ανάλογα με τις εποχές και συμβαίνουν συχνότερα στα τέλη του καλοκαιριού. Έχουν επίσης γίνει συχνότερα τις τελευταίες δεκαετίες. Οι ενδείξεις μπορεί να συνδέονται με ταχύτερο ρυθμό παγκόσμιας θέρμανσης στις πολικές περιοχές.
Δυσδιάκριτα στοιχεία
Παρότι η Ανταρκτική διαθέτει το μεγαλύτερο παγοκάλυμμα στη Γη, άμεσα στοιχεία για παγετωνικούς σεισμούς που προκαλούνται από παγόβουνα που ανατρέπονται εκεί παρέμεναν δύσκολο να βρεθούν. Οι περισσότερες προηγούμενες προσπάθειες ανίχνευσης παγετωνικών σεισμών στην Ανταρκτική χρησιμοποίησαν το παγκόσμιο δίκτυο σεισμικών ανιχνευτών.
Ωστόσο, αν οι παγετωνικοί σεισμοί στην Ανταρκτική έχουν πολύ μικρότερο μέγεθος από εκείνους στη Γροιλανδία, το παγκόσμιο δίκτυο μπορεί να μην τους ανιχνεύσει.
Σε νέα μελέτη χρησιμοποιήθηκαν σεισμικοί σταθμοί στην ίδια την Ανταρκτική για να αναζητήσω ενδείξεις αυτών των σεισμών. Η αναζήτησή αποκάλυψε περισσότερα από 360 σεισμικά γεγονότα παγετώνων, τα περισσότερα από τα οποία δεν περιλαμβάνονται ακόμη σε κανέναν κατάλογο σεισμών.
Τα γεγονότα που ανιχνεύθηκαν βρίσκονταν σε δύο ομάδες, κοντά στους παγετώνες Thwaites και Pine Island. Αυτοί οι παγετώνες αποτελούν τις μεγαλύτερες πηγές ανόδου της στάθμης της θάλασσας από την Ανταρκτική.
Σεισμοί στον Παγετώνα της Αποκάλυψης
Ο Παγετώνας Thwaites είναι μερικές φορές γνωστός ως Παγετώνας της Αποκάλυψης. Αν κατέρρεε πλήρως, θα αύξανε την παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά 3 μέτρα και έχει επίσης τη δυνατότητα να διαλυθεί γρήγορα.
Περίπου τα δύο τρίτα των γεγονότων που ανιχνεύθηκαν -245 από τα 362- εντοπίστηκαν κοντά στο θαλάσσιο άκρο του Thwaites. Τα περισσότερα από αυτά τα γεγονότα είναι πιθανό να είναι παγετωνικοί σεισμοί που οφείλονται σε παγόβουνα που ανατρέπονται.
Ο βασικός παράγοντας που προκαλεί τέτοια γεγονότα δεν φαίνεται να είναι η ετήσια διακύμανση των θερμών θερμοκρασιών του αέρα, η οποία προκαλεί την εποχική συμπεριφορά των παγετωνικών σεισμών της Γροιλανδίας.
Αντίθετα, η πιο έντονη περίοδος παγετωνικών σεισμών στον Thwaites, μεταξύ 2018 και 2020, συμπίπτει με μια περίοδο επιταχυνόμενης ροής της γλώσσας πάγου του παγετώνα προς τη θάλασσα. Η περίοδος επιτάχυνσης της γλώσσας πάγου επιβεβαιώθηκε ανεξάρτητα από δορυφορικές παρατηρήσεις.
Αυτή η επιτάχυνση θα μπορούσε να έχει προκληθεί από τις συνθήκες του ωκεανού, η επίδραση των οποίων δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητή.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν τη βραχυπρόθεσμη επίδραση των καταστάσεων του ωκεανού στη σταθερότητα των παγετώνων που καταλήγουν στη θάλασσα. Αυτό αξίζει περαιτέρω διερεύνηση για να αξιολογηθεί η πιθανή συμβολή του παγετώνα στη μελλοντική άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα ανιχνεύσεων σημειώθηκε κοντά στον Παγετώνα Pine Island. Ωστόσο, αυτές βρίσκονταν σταθερά 60–80 χιλιόμετρα από την ακτογραμμή, επομένως δεν είναι πιθανό να προκλήθηκαν από παγόβουνα που ανατρέπονται.
Αυτά τα γεγονότα παραμένουν αινιγματικά και απαιτούν περαιτέρω έρευνα.
Τι ακολουθεί για την έρευνα των παγετωνικών σεισμών στην Ανταρκτική
Η ανίχνευση παγετωνικών σεισμών που συνδέονται με την αποκόλληση παγόβουνων στον Παγετώνα Thwaites θα μπορούσε να βοηθήσει στην απάντηση αρκετών σημαντικών ερευνητικών ερωτημάτων. Αυτά περιλαμβάνουν ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με την πιθανή αστάθεια του Παγετώνα Thwaites λόγω της αλληλεπίδρασης του ωκεανού, του πάγου και του στερεού εδάφους κοντά στο σημείο όπου συναντά τη θάλασσα.
Η καλύτερη κατανόηση μπορεί να αποτελέσει το κλειδί για την επίλυση της σημερινής μεγάλης αβεβαιότητας σχετικά με την προβλεπόμενη άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά τους επόμενους δύο αιώνες.
Αναφορά:«Systematic Detection of Glacial Earthquakes in Thwaites Glacier, West Antarctica, by Regional Surface Waves» του Thanh-Son Phạm, 17 Δεκεμβρίου 2025, Geophysical Research Letters. DOI: 10.1029/2025GL118885
www.worldenergynews.gr
